- بهشتی به نام اردبیل

جستجو

بایگانی۱۳۸۶

آشتی دادن – باریشدیرماق

آشتی دادن

یکی از سنتهای بسیار خوبی که از قدیم در نزد ریش سفیدان اردبیل و مردم کوچه بازار رایج بود و هست، آشتی دادن کسانی هست که در طول سال به هر دلیلی با هم کدورتی داشتند و در طول سال با هم قهر بودند.

بعد از تحویل سال نو و شروع شدن سال جدید بزرگان و ریش سفیدان طائفه و محل جمع می شوند و کسانی که به هر دلیلی با هم قهر بودند ومشکلی با هم داشتند  را به خانه هم می برند و آنها را آشتی می دهند کسانی که با هم قهر هستند معمولاً به خاطر ریش سفید بزرگان و برای اینکه حرف آنها دارای ارزش بخصوصی هست هیچ وقت در کار آنها نه نمی آورند و معمولاً به همراه ریش سفیدان و برای آشتی کردن به راه می افتند.

بعد از روبوسی و آشتی کردن شیرینی پخش می شود و کدورت از بین می رود و رفت آمدهای  خانوادگی  شروع می شود. رسمی که در طول سالیان متمادی  همچنان پابرجابوده و خواهد بود.

قاری کوله گی

با آغاز اسفند ماه و گرم شدن تدریجی زمین ، باور عمومی بر این بوده است که دیگر زمستان رو به اتمام نهاده و اثری از برف و کولاک دیده نخواهد شد . ولی همینکه هفتم اسفند ماه از راه رسیده ، کولاکی سهمگینتر از کولاک های دیگر منطقه را فرا گرفته و مردم آذربایجان را غافلگیر و شگفت زده کرده است .

داستان این کولاک که به ” قاری کوله گی ” موسوم است  ، به این شکل میباشد که در زمانهای قدیم ، پیر زن فرتوتی ، شتری داشته که تنها وسیله معاش او محسوب میشده است .

پیر زن فرتوت ، ماهها انتظار فرا رسیدن زمستان و چله های کوچک و بزرگ را کشیده ، و امیدوار بوده است که با فرا رسیدن زمستان  ، شترش جفت گیری کرده و برایش کره ای بیاورد ، ولی با سپری شدن چله ها ، شتر پیر زن هنوز حالت جفت گیری پیدا نکرده بوده است .

از آنجا که احتمالا” شتر در ماههای سرد سال و روزهای برفی جفت گیری می کرده است ! پیر زن که از شرایط پیش آمده ناراحت بوده ، دست به دعا برداشته و از خدا برف و کولاکی دیگر درخواست میکند ، تا شترش فرصت جفت گیری پیدا کند .

بدین ترتیب و با اجابت دعای آن پیر  ، روز هفتم اسفند ماه ، زمین را برف و کولاک شدید دیگری فرا می گیرد و سرمای رفته ، دگر باره باز می گردد .

از آن روز تاکنون ، روز هفتم اسفند ماه هر سال که معمولا” با کولاک مضاعفی همراه می شود ، در بین مردم آذربایجان با عنوان ” قاری کوله گی ” نامیده شده است .

تکم خوانی

تکم خوانی

تکم خوانی

به هنگامی که برفها در سینه ساوالان آب شده و بصورت رودها در سرزمین پهناور آذربایجان جاری می شود صدای تکم و تکم چی ها نیز در شهر و روستا می پیچید که با زبان شیرین و آهنگین خود به مردم نوید آمدن بهار را می دهند و خلق را برای پاک کردن کینه از دلها و گرد و غبار از خانه هایشان دعوت می کنند ، تکم یک عروسک چوبی سنتی است . واژه تکم Takam از دو بخش “تکه ” و ” م ” تشکیل شده است . تکه در زبان ترکی به معنی بز نر قوی هیکل که همیشه در راس گله حرکت می کند و گله را به چراگاه و محلهای معین هدایت می کند “م” ضمیر ملکی دوم شخص مفرد است و تکم در واقع به معنی ” بز نرمن ” است .
به کسی که تکم را می رقصاند ” تکم چی ” می گویند که اشعار مخصوص تکم را با آهنگی خاص می خواند . البته شایان ذکر است که اشعار تکم در چند آهنگ که خاص تکم بوده خوانده می شود .
تکم عروسکی است چوبین که روی آنرا با مخمل یا پارچه هائی به رنگ قرمز  می پوشانند و روی این پارچه را با پولک ، زنگوله ، سکه و نیز پارچه های الوان و حتی ائینه تزیین می کنند. هر یک از تزئینات تکم علت و فلسفه ای داشته است :  مثلا زنگوله و سکه برای ایجاد سروصدای بیشتر بوده تا مردم را از داخل خانه ها به کوچه ها و دم در خانه ها بکشاند . از سوی دیگر یک ضرباهنگ برای حرکت تکم بوجود می آورد . اینکه به دو طرف عروسک ( طرفین شکم عروسک ) آئینه نصب می کردند . به این دلیل بود که تکم خبر فرا رسیدن سال نو را به مردم می داد و با خود آئینه ای به رسم روشنائی و صفا داشت. اینکه در ساخت تکم همیشه از رنگ قرمز برای پوشاندن بدنه اصلی استفاده می کردند شاید به این دلیل بوده که درآذربایجان قدیم لباس و توری سر و روی عروس به رنگ قرمز بوده و خواسته اند تکم نیز مثل هر عروسی مظهر شادی و خوشی باشد
نحوه تکم گردانی :
تکم گردانی جزو حرفه های گوسانی و بصورت هنری بوده که نسل به نسل و از پدر به پسر می رسیده و اشعار تکم نیز سینه به سینه منتقل می شده است . تکم عروسکی بود به شکل بز که بر سر چوب گردی سوار می شد . این بز روی یک صفحه چهارگوش یا گرد که سوراخی در وسط داشت قرار می گرفت که چوب پایه ان از سوراخ وسط صفحه می گذشت . تکمچی چوب را بدست می گرفت و تکم را روی صفحه چوبی به حرکت در می آورد و متناسب با حرکات آن اشعاری را به  آواز می خواند . سر و صدای زنگوله و خوردن تکم بر صفحه چوبی نوعی ریتم و آهنگ برای آواز تکمچی بوجود می آورد. ادامه مطلب

logo-samandehi