- بهشتی به نام اردبیل

جستجو

بایگانی۱۳۸۷

پیک های نوروز

یکی از جشن‌های دیرینه سرزمین ما که نشانه‌ای از شکوه و عظمت کشور کهن‌سال ماست ، عید نوروز است. این جشن با وجود گذشت قرون و اعصار هنوز هم اصالت خود را حفظ کرده و در سراسر کشور مخصوصاً در دهکده‌ها و کوهپایه‌های وطن ما باشکوه و جلال بیشتری برگزارمی شود.

این مقاله تحقیقاتی است که در زمینه اعتقادات روستاییان ساده‌دل اطراف شهر اردبیل در خصوص چهارشنبه سوری و عید نوروز انجام گرفته و در آن از توصیف و تشریح جزییات آداب و رسوم این جشن‌ها تقریباً صرف نظر شده است.

این روستاییان پیش از فرا رسیدن نوروز ، پیک‌هایی به شهر می فرستند تا حلول سال نو را با ترانه‌هایی که می‌خوانند به مردم تهنیت بگویند و در ضمن آن منشاء این سنت را که رنگ مذهبی به آن داده‌اند و عقاید خود را درباره اینکه از چه زمان مراسم چهارشنبه سوری و جشن نوروز برجای مانده است ، بیان نمایند.

روستاییان اطراف شهر اردبیل ، چهارشنبه سوری را به امیر مختار ثقفی نسبت می دهند و معتقدند:

« هنگامی‌که مختار به خونخواهی « حسین بن علی » (ع) قیام کرد ، دستور داد بر پشت بامهاآتش بیفروزند تا با این آتش یاران حسین (ع) آگاه شوند که قیام مختار شروع شده است و در میدانهای شهر گرد هم آیند و نبرد را آغاز کنند ».

عقیده دیگرشان این است که چهارشنبه سوری را یادگار پیروزی مختار بر دشمنان حضرت حسین (ع) می دانند و می گویند:

« وقتی که غلبه بر خصم پایان یافت ، امیر مختار دستور داد که به نشانه این پیروزی در پشت‌بامها آتش بیفروزند و سرور و شادمانی کنند ».

علاقه به علی بن ابیطالب و محبت به آل علی تا جایی فکر مردم متدین روستاهای شهر اردبیل را به خود مشغول ساخته که حتی برخی از رسوم باستانی را نیز به علی (ع)  و اولاد او نسبت می دهند. نه تنها در دهکده‌های مجاور بلکه در خود شهر اردبیل نیز اغلب مردم معتقدند که:

« در نخستین روز سال نو ، امیر المؤمنین علی در عالم عرش بر تخت سلطنت جلوس کرده و بر گردن یزید لعین لگام می زند. در این روز نو شربت‌های شیرین و گوارا به جای آب در جوی‌های بهشت روان  می شود و در حرم قدس الهی دوستداران علی (ع) و یاران حسین (ع) و دیگر پیشوایان دینی شادمانی می کنند چون‌که مولای مؤمنان بر یزید و هوادارانش که از پست‌ترین موجودات شناخته شده‌اند ، غلبه می کند. در این هنگام در آن عالم علوی ، جبرییل پیک نوروز است و قاصد حلول سال نو. و وقتی که جبرییل پیام نوروز را به حضرت محمد (ص) می رساند ، پیغمبر خدا از در گاه باری‌تعالی مسئلت می نماید تا این سال نو بر بندگان راستین او مبارک باشد »

روستاییان می گویند:   « ما نیز باید به تأسی از آن عالم ، شادمان باشیم و جامه نو بپوشیم».

در این موقع از سال پدران و مادرانی که بضاعت چندانی ندارند برای امیدوار کردن خود و کودکانشان می گویند که:                      « عید نوروز از آنِ علی است و او هرگز ما را مأیوس نخواهد کرد »

عجب این است که این مردم ساده‌دل با تحمل هر زحمتی وسایل سال نو را تهیه می کنند و آنچه را که فراهم می آورند، موهبتی می دانند که از طرف شاه مردان علی برآنان نازل شده است.

اما در باره پیک‌های نوروز]

گفته شد که روستاییان اطراف شهر اردبیل هنگام سال نو پیک‌هایی به شهر می فرستند تا با خواندن ترانه‌هایی حلول سال نو را به مردم تبریک بگویند.

اردبیلیها این پیک‌ها را شگون‌آور می‌دانند و با نقل و شیرینی از  آنان پذیرایی می‌کنند. ادامه مطلب

خانه میرفتاحی

خانه میرفتاحی

خانه میرفتاحی

محله تازه‌میدان(قنبلان) واقع در حاشیه شرقی شهر اردبیل، قبل از بنا بصورت نیزاری در معبر یکی از ورودی‌های مهم شهر قرار داشته‌است که به روایتهای متعدد از معتمدین شهر و محله، اداره میزان (گمرک) در بنای کنونی بازار امام حسین (زندان سابق) قرار داشته است که پس از ساخت و ساز در محله و احداث مسجد تازه‌میدان، اندکی از محله عقب‌نشینی می‌کند و در محلی بنام زنجیر (کوچه یساول کنونی) مستقر می‌شود تا وسایل نقلیه و کاروانهایی را که قصد ورود به شهر را داشته‌اند برای کنترل و اخذ گمرک متوقف کند. در هر حال، محله قنبلان جزو مناطق اولیه شهر اردبیل و اعیان‌نشین بوده‌است و از خانواده‌های مشهور این محله می‌توان به خانواده‌های: احدی، ملکی، اسدی، جودت و میرفتاحی اشاره نمود.

منزل مرحوم حاج میرفتاح، فرزند مرحوم حاج میرعلی در محله تازه‌میدان (قنبلان) در روبروی بازار امام حسین کنونی بوده‌است. ایشان هفت پسر به نامهای: حاج میرقاسم، حاج میرمحسن، حاج میرآقا، حاج میرحسن، میرعبدالرحیم، میرنظام، و حاج میرتقی که یکی از پسرانش بنام میرنظام در جوانی فوت می‌کند.

مرحوم حاج میرفتاح و پدرش و هفت پسرش، روحانی و اهل علم بودند که حتی مرحوم حاج میرمحسن در نجف تحصیل کرده و به درجه اجتهاد هم رسیده بود. در کل این خاندان از سادات اصیل‌النسب می‌باشند که به حضرت سیدالشهداء منتصب گردیده و اصل شجرنامه نیز موجود می‌باشد. آنها تاجران سرشناس و معتبری بودند که در سرای زنجیرلو اردبیل حجره داشتند و اغلب با مسکو و بادکوبه (باکو) تجارت می‌کردند و تصاویر و اسناد ارزشمندی در این زمینه موجود است.

حاج میرفتاح و پسرانش، سه عمارت در محله تازه میدان بنا می‌کنند که در هر عمارت دو برادر با هم سکونت می‌کنند که خانه میرفتاحی فعلی، در سال ۱۲۸۳ هجری قمری بوسیله مرحوم حاج میرآقا پسر حاج میرفتاح ساخته می‌شود که ساخت این بنا به مدت ۷ سال طول می‌کشد و در سال ۱۲۹۰ مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. مرحوم حاج میرآقا در تهیه نقشه و نحوه ساخت بنا، نظارتهای دقیقی را معمول داشته و اکثر مصالح بکار رفته را از روسیه خریداری نموده است و در ساختمان این عمارت از کار حاج مهدی معمار که اهل بادکوبه بوده است، استفاده شده است.

این بنا در بدو تاسیس حدود ۱۷۰۰ متر مربع بوده که شامل دو باب خانه اندرونی و بیرونی بوده است. خانه اندرونی در زمینی به مساحت ۱۱۰۰ مترمربع بوده که مرحوم حاج میرآقا و برادرش حاج میرمحسن در آن سکونت داشته‌اند که با مرور زمان تفکیک و نوسازی شده و از بین رفته است و عمارت بیرونی در زمینی به مساحت ۶۱۸ مترمربع بوده که به آقای حاج میرآقا تعلق داشته و جهت برگزاری مراسم مذهبی و روضه‌خوانی و احسانات امام حسین (ع) کاربری داشته است و در حال حاضر همین قسمت بیرونی عمارت، بصورت موزه مفاخر دینی مرمت گردیده و مورد استفاده می‌باشد.

مرحوم شرف‌انساء وهاب‌اُف (وهابزاده) همسر مرحوم حاج میرآقا در سال ۱۳۰۶ هجری شمسی و مرحوم حاج میرآقا در سال ۱۳۰۷ هجری شمسی دعوت حق را لبیک گفتند و در داخل مسجد تازه‌میدان به امانت گذاشته شدند و در سال ۱۳۱۵ طی تشریفاتی جنازه‌های مرحومین حاج‌میرمحسن، حاج‌میرآقا و مرحومه شرف النساء به قبرستان وادی السلام نجف اشرف انتقال داده شده و به خاک سپرده شدند.

عمارت مزبور در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی به اولین مدرسه دخترانه بنام «پوراندوخت» در شهر اردبیل تبدیل گردید. و از سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۳ هجری شمسی محل فعالیت موسسه امور خیریه بود و از سال ۱۳۲۶ الی ۱۳۳۰ محل آموزش دبیرستان نظام اردبیل بود.

بنده، علی‌اصغر میرفتاحی نوه مرحوم حاج میرآقا، در سال ۱۳۴۳ در این خانه متولد شدم و در سال ۱۳۶۵ پدر بنده شادروان حاج میرمحمد میرفتاحی فرزند مرحوم حاج میرآقا در این خانه دعوت حق را لبیک گفتند و تا سال ۱۳۸۱ در این خانه سکونت داشتیم که در سال ۱۳۸۲ به بهای نصف قیمت کارشناسی سازمان میراث فرهنگی، به سازمان واگذار نمودم تا این اثر زیبا و باارزش هنری و تاریخی از گزند تخریب و انهدام نجات یابد و نسبت به مرمت و بهسازی آن اقدام شود و مورد بهره‌بردای در امور فرهنگی و هنری قرار گیرد.

لی لی (یگانه)

لی لی (یگانه)

لی لی (یگانه)

● نام بازی: لی لی (یگانه)

● تعداد بازیکن: محدودیتی ندارد

● سن بازیکنان: ۸ الی ۱۵ ساله

● ابزار لازم: کفش مناسب ورزشی

● محوطه بازی: یک مربع ۶ × ۶ متر

● شرح بازی: ابتدا دو بازیکن به عنوان سرگروه تعیین می شوند و سایر بازیکنان را به طور مساوی تقسیم می کنند. بعد به قید قرعه (مانند شیر و خط) گروهی داخل زمین بازی قرار می گیرند و گروه دیگر در بیرون زمین به عنوان مهاجم.

بازی بدین ترتیب آغاز می شود که به پیشنهاد سرگروه مهاجم، یکی از یاران با یک پا وارد زمین بازی می شود و به صورت لی لی به طرف بازیکنان داخل زمین حمله کرده و با دست آنها را لمس می کند که موجب سوختن و خارج شدن آنها از داخل زمین بازی می شود.

البته در این میان فردی که لی لی می رود سعی دارد با سرعت بیشتر و حفظ تعادل، وضیفه اش را انجام دهد و بازیکنان داخل زمین نیز سعی بر این دارند که با فرار کردن، از دسترس حریف مهاجم دور بمانند.

حال چنانچه اگر بازیکن مهاجم خسته شده و پای دیگرش را نیز روی زمین بگذارد خواهد سوخت. و بایستی نفر دیگری بنا به پیشنهاد سرگروه داخل زمین بیاید و رَوَند بازی را حفظ کند. این بازی تا لی لی رفتن آخرین نفر از گروه مهاجم ادامه می یابد چنانچه اگر توانسته باشند تمام بازیکنان داخل زمین را لمس کنند، در دور بعدی جای دو گروه عوض می شود و آنها داخل زمین قرار می گیرند و گرنه در دور بعدی نیز به عنوان گروه مهاجم بازی خواهند کرد.

هر بُرد یک امتیاز دارد و در آخر بازی، هر کدام از گروه ها بتواند امتیازات خود را به حد نصاب براسند برنده بازی اعلام می گردد.

● نکات: محوطه بازی را می توان به شکل دایره نیز خط کشی کرد. در بعضی مناطق بازی فوق با این چاشنی توأم است که بازیکنان داخل مین می توانند پای بالایی بازیکن مهاجم را به سطح زمین برسانند و از بازی برکنار کنند.

● نتیجه بازی: این بازی نه تنها باعث تحرک و نشاط جسمی کودکان می شود، بلکه موجب می گردد، حس نیکی و از خود گذشگی در آنها به اوج برسد، به طوری که ملاحظه می شود هر بازیکن سعی دارد خستگی لی لی را تحمل کند و تعدادی را از گروه مقابل لمس کند تا سایر بچه های گروهش کمتر خسته شوند و شانس بیشتری برای برنده شدن و نهایتاً داخل زمین قرار گرفتن داشته باشند که این موارد باعث افزایش سرعت و بهبود عمل ها و عکس العمل ها خواهد گردید که در مواقع ضروری در رابطه با کمک به دوستان و همکلاسی ها لازم به نظر می رسد.

logo-samandehi