مراسم و آئین ها Archives - بهشتی به نام اردبیل

جستجو

مطالب منتشر شده در دسته ی "مراسم و آئین ها"

چیله گئجه سی یا شب یلدا در اردبیل

چیله گئجه سی  یا شب یلدا در اردبیل

چیله گئجه سی یا شب یلدا در اردبیل

شب یلدا در نیارق و اردبیل «‌ چیله گجه سی »‌

شب یلدا در نیارق و اردبیل «‌ چیله گجه سی »‌ نامیده می شود که نمادی از انس و الفت و صله ارحام بین خانواده ها است . این نامگذاری از آن جهت است که در روز شمار مردم اردبیل شب یلدا پایان فصل پاییز و آغاز « چله بزرگ » و زمستان است . فصل زمستان در نیارق و اردبیل به سه دوره تقسیم می شود که ۴۰ روز اول آن چله بزرگ ، ۲۰ روز بعد از آن چله کوچک و ۳۰ روز آخر « بایرام آیی » ( ماه عید ) است .

چهار روز آخر چله بزرگ “بویوک چیله” و سه روز اول چله کوچک”کیچیک چیله” ـ یعنی هفتم تا سیزدهم بهمن ماه در نیارق به “خیدیر” معروف است، به دلیل اینکه اکثر سالها در ایام خیدیردر نیارق برف سنگینی می بارید و سرمای زمستان به حد اعلای خود می رسید، در میان اهالی نیارق گفته می شد: ” خیدیر گلدی قیش گلدی ، خیدیر چیخدی قیش چیخدی ” یعنی با آمدن خیدیر زمستان شروع شده و با پایان خیدیر زمستان تمام می شود.که اشاره به شدت بارش برف و سرمای شدید دارد که اهالی در مثل ،سختی ایام خیدیر را با سختی کل زمستان برابر می دانستند .مردم نیارق ،در گذشته این روزها را با برگزاری آیین های ویژه گرامی می داشتند ؛از جمله این آیین ها تهیه قووت بود که با آسیاب کردن گندم برشته و مخلوط کردن آن با بزرک”bazarak “نخودچی ـ شکر و …بدست می آمد.که بسیار خوشمزه و مقوی بود.

به اعتقاد مردم این استان چله کوچک سردترین روز های سال است و موقع آمدن به چله بزرگ می گوید : « توهیچ کاری نکردی؛ من کودکان را در گهواره ،دست زنان را در کوزه آب و پای مردان را بر روی زمین منجمد خواهم کرد ، چله بزرگ هم به او می گوید عمرت کوتاه و پشت سرت بهار است . آیین های شب چله در اردبیل تقریبا مشابه با آیین هایی است که در دیگر استانهای کشور بر گزار می شود . هندوانه ،‌ انار،‌ مرکبات ،‌انواع آجیل ،‌ “قورقا” یا همان گندم برشته به همراه کشمش ،سنجد ، از تنقلات اصلی شب چله در میان مردم اردبیل و نیارق در زمان حاضر است . خانواده ها در این شب ،معمولا د ر خانه بزرگتر های فامیل گرد هم می آیند و شام و هندوانه و انواع تنقلات را با هم می خورند و تا پاسی از شب را به گفت و گو می نشینند .

“چیله خونچه سی “یا « چله لیک » ( هدیه شب چله ) مراسمی است که در دیگر شهر ها کمتر دیده می شود ولی در نیارق و کلا در استان اردبیل ، جزو ضروریات این شب تاریخی و باستانی است . هر خانواده ای که دختری را برای پسر خود نامزد کرده است ، در این شب باید هدیه شب چله به خانه عروس بفرستد که عبارت از همان میوه ها و تنقلات شب یلدا به طور کامل و یک چشم روشنی است که معمولا یک قطعه طلا برای عروس و یا احتمالا لباس و چادر شب برای خانواده عروس است. و همینطور خانواده دختری که دخترشان اولین سالی است که در خانه بخت است به دخترشان همین چیله لیک را می برند.

به رغم توسعه معاش خانواده ها ، ‌خیلی از بزرگتر های فامیل از لذت برگزاری شب چله در سالها ی گذشته می گویند . آنان معتقدند با آنکه انواع میوه و مرکبات ، شیرینی های جدید به سورسات شب چله افزوده شده ولی لذت شب چله های گذشته ،که تنها به برخی میوه ها و قورقا و کشمش ،« قاوود » و سنجد ،بادام و گردو خلاصه می شد را ندارد.اما اکنون، در سفره شب یلدای مردم اردبیل، انواع آجیل‌ها نظیر: پسته، فندق، مغز بادام و گردو ،و انواع میوه‌ها :نظیر، پرتقال، نارنگی، موز و… را می‌توان مشاهده کرد.

شب یلدا در ادبیات آذربایجان:

شهریار؛ شاعر شیرین سخن آذربایجان شب‌نشینی‌های زمستان و نقل داستان‌ها و روایات را در منظومه پایدار «حیدربابایه سلام» چنین به تصویر منظوم کشیده است: منبع

قــــاری‌ننه گئجـه نــاغیل دینـــده

کولک قالخوب قاپ باجانی دوینده

من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم

بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم ادامه مطلب

یا اباصالح المهدی

ولادت منجی عالم بشریت حضرت اباصالح المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

ولادت منجی عالم بشریت حضرت اباصالح المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

چشم‌ها پرسش بی‌پاسخ حیرانی‌ها
دست‌ها تشنه تقسیم فراوانی‌ها
با گل زخم، سر راه تو آذین بستیم
داغ‌های دل ما، جای چراغانی‌ها
حالیا! دست کریم تو برای دل ما
سرپناهی است در این بی‌سر و سامانی‌ها
وقت آن شد که به گل، حکم شکفتن بدهی!
ای سرانگشت تو آغاز گل‌افشانی‌ها!
فصل تقسیم گل و گندم و لبخند رسید
فصل تقسیم غزل‌ها و غزل‌خوانی‌ها…
سایه امن کسای تو مرا بر سر، بس!
تا پناهم دهد از وحشت عریانی‌ها
چشم تو لایحه روشن آغاز بهار
طرح لبخند تو پایان پریشانی‌ها

قیصر امین پور

ادامه مطلب

تکم‌چی‌ها بشارت‌دهندگان نوروز در اردبیل

طبق یک آیین و سنت دیرین تکم که عروسکی سنتی و با پیشینه تاریخی بسیار است در چند روز مانده به عید نوروز بر دستان تکم‌چی‌ها در کوی و برزن اردبیل نوید بهار را داد.

تکم یکی از نمادهای استقبال نوروز در اردبیل و شهرهای اطراف است که به شکل بز که اسکلت آن از چوب ساخته شده و با دست و پای متحرک بر یک صفحه چوبی سوار شده و بر محوریت همان چوب توسط تکم‌چی بالا و پایین می‌رود نمودی از آمدن بهار و نوروز است.

تکم‌چی‌ها بر دست، پا و گردن اسکلت بز پارچه‌های رنگی و آیینه و گل بسته و با خواندن اشعاری در مدح اهل بیت به ویژه امیر‌المومنین (ع) با نواهای محلی به خلق فضای شادی و فرح‌بخش در اردبیل پرداخته‌اند.

حضور تکم‌چی‌ها در معابر و محلات اردبیل خبر از آمدن عید نوروز می‌دهد و تکم‌چی‌ها پیک‌های شادی‌ آفرین این جشن ملی هستند که در این ایام درب خانه‌ها را زده و بلافاصله با باز شدن درب منازل با به حرکت درآوردن تکم اشعار خودساخته خود را با آواز و ضرب آهنگ تکم نجوا کرده و شادی و شور و شعف را به خانه‌های مردم هدیه می‌کردند.

عید نوروز در اردبیل به عید امیر‌المومنین(ع) معروف است

بنابر گزارش خبرگزاری شبستان از اردبیل، عید نوروز در میان عامه مردم اردبیل به ” امیر‌المومنین بایرامی ” معروف بوده و مردم با این نیت چند روز مانده به عید در پی خانه تکانی دل برآمده و با قصد زدودن کینه‌ها از دل به سراغ همدیگر رفته و آشتی را جایگزین کینه می‌کنند.

عمده سخنان تکم‌چی‌ها نیز در اشعار و سخنانشان تکیه بر مدح امیر‌المومنین(ع) است و مردم اردبیل بر این باورند که عید نوروز در زمان باستان متعلق به حضرت امیر‌المومنین(ع) و اهل بیت ایشان است.

در فرهنگ بومی اردبیل این اعتقاد وجود دارد که روز غدیر خم به سال ۱۰ هجری قمری که رسول مکرم اسلام (ص)، علی (ع) را به جانشینی خود انتخاب و معرفی کرد برابر با روز اول فروردین ماه بوده که اردبیلی‌ها نیز با اعتقاد راسخ بر چنین واقعه تاریخی پیک‌های شادی و تکم‌چی‌های گرم نفس در اردبیل را راه‌ انداخته و با اشعار دل‌نشین با مضامین:

بهار آمد بهار آمد خوش آمد / علی با ذوالفقار آمد خوش آمد

سیزون بو تازه بایراموز موبارک / آیوز، ایلوز، هفتوز، گونوز موبارک

عید بر شما مبارک باد و هفته‌ها، سال‌ها و روزهایتان قرین شادی باشد

جناب جبرییل نامه گتیر‌دی / گتیرجگین پیغمبره یئتیردی

که اشاره به وحی حضرت حق مبنی بر ابلاغ امامت علی (ع) داشته و بدین معنی است: حضرت جبرییل پیام آورد و به محض نزول آن به پیامبر رحمت ابلاغ کرد.

اردبیلی‌ها عموما به تکم‌چی‌ها عشق می‌ورزند و هرگز با ترشرویی با آنان مواجه نمی‌شوند و تکم‌چی‌ در شعری که می‌خواند وعده شادی، عروسی و زیارت به صاحب‌خانه در سال جدید می‌دهد و صاحب‌خانه با پرداخت پول، شیرینی و تنقلات از تکم‌چی‌ها استقبال می‌کند تا فردا تکم‌چی دیگری در را بزند، سرود شادی دیگری سر دهد، شهر را پر از نشاط و سور کند و به برگزاری جشن نوروز استمرار دهد.

تکم‌گردانان که سابقه‌ای دیرینه در این نوع نمایش منحصر به فرد دارند با جریان‌های نشاط‌ انگیز نمایش‌های عروسکی بالاخص در ایام جشن‌های نوروزی به شادی مردم می‌افزودند ولی آنچه که مسلم است تکم‌چی‌ها در حوزه جغرافیایی آذربایجان بالاخص دشت مغان و حوزه استان اردبیل ظهور کرده و رد‌یابی و رصد آغاز فعالیت آنها تا دوره صفویه دارای شواهد و مستندات لازم است.

 تکم‌چی‌ها سروده‌های متعددی دارند که همه نشانگر آمدن نوروز، بهار و شادی دل‌ها و جان‌ها است به طوری که آنان با سردادن سرود

وعده یئلی اسدی قیزار هواسی / اوجالاشار تکم‌چی نین صداسی

یعنی با وزیدن نسیم نوروزی که در اردبیل به ” وعده یئلی ” مشهور است نوای تکم‌چی هم برای آمدن نوروز بلند می‌شود. تکم‌چی‌ها و تکم‌گردانان در بین دو چهارشنبه آخر سال آمده و مردم را به فرارسیدن نوروزی شاد دعوت می‌کنند. ادامه مطلب

logo-samandehi