مراسم و آئین ها Archives - صفحه 5 از 12 - بهشتی به نام اردبیل

جستجو

مطالب منتشر شده در دسته ی "مراسم و آئین ها"

شمع گذاری

شمع گذاری

شمع گذار

تاسوعا و مراسم شمع گذاری

روز نهم محرم یعنی تاسوعا مراسم دیگری دارد در این روز اردبیلیان در۴۱ مسجد شمع روشن می کنند. این شمعها نذری است و معمولا اشخاص برای برآورده شدن حاجات خود چنین نذری می نمایند. وقتی افراد چنین دسته ای به مسجدی می رسند در کنار طشت آن در ظرفهای مخصوص شمع سوز ، شمع ها را روشن می کنند و از طشت می بوسند وحاجت خود را طلب می کنند وقتی که آفتاب غروب می کند در بیشتر مساجد مردم و دسته های شمع گذار در کنار طشت گرد می آیند و فاتحه می خوانند. برخی از عزاداران، مسیر مساجدی را که باید در آنها شمع روشن نمایند با پای برهنه طی می کنند.
مراسم شمع گذاری در غروب روز تاسوعا در این شهر از حال و هوای خاصی برخوردار است.

تشت گذاری

تشت گذاری

تشت گذاری

تشت گذاری، سنت عزاداران حسینی اردبیل
در فضای داخلی مساجد شهر اردبیل سکوهایی وجود دارد که روی آنها تشت های بزرگ مسی و برنجی گذاشته می شود. این تشت ها که نزد عزاداران حسینی اردبیل از حرمت خاصی برخوردار هستند، در طول سال روی جایگاه ویژه شان می مانند تا سه روز مانده به آغاز ماه محرم در آیینی که خاص عزاداری شهر اردبیل است و به آن “تشت گذاری”  گفته می شود، مورد استفاده قرار گیرند.
شهر اردبیل از دوران قدیم تا چندی پیش، صاحب شش محله اصلی بوده که اهالی شهر با تعبیر “محلات ششگانه” از آن یاد می کنند. هر محله اصلی یا بزرگ نیز شامل کوچه ها و مساجد کوچکتری بوده که در زبان محلی به آن “خولا” (شاخه) گفته می شود. عزاداری ماه محرم در اردبیل از دیرباز توسط همین محلات ششگانه و شاخه های آنها انجام می گرفته و اکنون نیز به همان ترتیب کهن، توسط محلات ششگانه و محلات تابع آنها سامان می یابد.
“بیوک جامعی”، پژوهشگر تاریخ اردبیل و عضو هیات امنای محلات ششگانه شهر ضمن اشاره به این نکته که آیین تشت گذاری به مناسبت آغاز روزهای عزاداری شهدای کربلا، فقط در شهر اردبیل دارای سابقه تاریخی است، در مورد این مراسم به خبرنگار “سرمایه” می گوید: «مراسم تشت گذاری از روز ۲۷ ذی الحجه تا اول ماه محرم، یعنی در فاصله سه روز، در نزدیک به ۲۰۰ مسجد اردبیل برگزار می شود. اولین تشت گذاری رسمی شهر روز ۲۷ ذی الحجه، پس از نماز مغرب در مسجد جامع شهر صورت می گیرد و سپس طی روزهای باقی مانده تا آغاز ماه محرم، بقیه محله ها هم اقدام به برگزاری این مراسم می کنند.»
جامعی نحوه تشت گذاری مسجد جامع اردبیل را اینگونه شرح می دهد: «تشت گذاری مسجد جامع شهر توسط عزاداران حسینی محله “طوی” (یکی از محله های ششگانه شهر) مدیریت می شود. چند روز مانده به ۲۷ ذی الحجه تعدادی از زنان محله طوی اقدام به نظافت مسجد جامع و شستشوی تشت ها می کنند و سپس تشت ها را در گوشه ای از مسجد قرار می دهند. در مسجد جامع اردبیل به نشان شش محله اصلی شهر، شش تشت آب وجود دارد. در روز تشت گذاری مسجد جامع، علاوه بر عزاداران محله طوی و توابع آن، ریش سفیدها یا روسای و هیات امنای پنج محله دیگر نیز حضور می یابند. بعد از عزاداری حسینیان محله طوی و محله های تابع آن، تشت هر محله توسط نماینده همان محله، با کمک جوانان و در میان غلغله و ازدحام جمعیت به دوش گرفته می شود و روی سکویی که برای تشت ها در مسجد ساخته شده قرار می گیرد. بعد از قرار گرفتن آخرین تشت روی سکوی مورد نظر، عزاداران حسینی کوزه های آب را بر دوش می گیرند و میان ازدحام عزاداران، آب آنها را درون تشت ها خالی می کنند. عزاداران اردبیلی علاوه بر آنکه برای رفع تشنگی در طول ده روز عزاداری از آب تشت ها می نوشند، به شفابخش بودن این آب نیز عقیده دارند و آن را به عنوان تبرک به خانه ها می برند تا بیماران شان هم از آن آب بنوشند. البته با کم شدن آب باز هم آب تازه در تشت ها ریخته می شود که دیگر برای ریختن آب تازه شرایط خاصی وجود ندارد. روشن کردن شمع و خواندن دعای “فاتحه” نیز که دعای خاص آیین تشت گذاری است از دیگر برنامه های سنت تشت گذاری اردبیل به حساب می آید.»
عضو هیات امنای محله طوی تفاوت تشت گذاری مسجد جامع با سایر محله ها و مساجد شهر را اینطور بیان می کند: «فقط در تشت گذاری مسجد جامع است که شش تشت به نشان شش محله گذاشته می شود و ریش سفیدان پنج محله اصلی دیگر نیز حضور می یابند. در تشت گذاری مساجد دیگر فقط عزادارن یک محله یا یک مسجد به نشان همدلی حضور می یابند و تعداد تشت ها هم ثابت نیست. در هر حال باید گفت باشکوه ترین آیین تشت گذاری متعلق به مسجد جامع شهر است.»
نویسنده کتاب “آثار و ابنیه تاریخی اردبیل” در مورد سابقه تاریخی آیین تشت گذاری در اردبیل با اشاره به این نکته که سند تاریخی دقیقی در این خصوص به  دست نیامده، می گوید: «بر اساس متن کامل و قدیمی دعای تشت گذاری که به صورت تلفیقی با استفاده از  سه زبان فارسی، ترکی و عربی نوشته شده و نویسنده در آن به بزرگداشت سلاطین صفوی نیز پرداخته، می توان حدس زد آیین تشت گذاری ریشه در عصر صفویه داشته باشد. اما آنچه مسلم می دانیم این است که در دوره قاجاریه تشت گذاری در مسجد جامع اردبیل برگزار می شده. البته در آن مقطع برای ریختن آب به درون تشت ها از مشک استفاده می کردند که اکنون مشک ها جای خود را به کوزه های آب داده اند.» ادامه مطلب

ماه مبارک رمضان در اردبیل

بعد از افطار در اغلب مساجد نماز جماعت اقامه می شود و سپس مراسم سخنرانی و قرائت قرآن و ادعیه برگزار می شود که در اغلب موارد همه اعضای خانواده به اتفاق به مسجد محل می روند.

حضور پررنگ مردم در مساجد از دیگر مسایلی است که در ماه مبارک رمضان در اردبیل به مساجد جلوه خاصی می‌دهد، نمازهای یومیه در ماه مبارک رمضان در مساجد جلوه‌ای خاص دارد و بسیاری از مساجد شاهد حضور مردم بویژه جوانان و نوجوانان است، در ایام رمضان هم، روزه داران اغلب برای قرآن خوانی و ادای نماز جماعت در مسجد محلات جمع می شوند و در کنار این امور، کلاس های درس و قرائت قرآن هم توسط هیات امنای مسجد دایر می شود. توجه بیش از پیش به عبادات واجب و مستحبی، گرایش بیشتر به معنویات و اعمال خیر، علاقمندی به طبیعت به‌ عنوان نشانه ‌هایی از عظمت و قدرت الهی، صله ارحام و برکت یافتن رزق و روزی از فواید معنوی روزه‌داری و ماه رمضان است، چرا که ماه رمضان فرصت مناسبی است تا انسان ‌ها در کارها و جوانب مختلف زندگی خود بازنگری کنند. شایان ذکر است که طبق یک رسم قدیمی شب دوم ماه رمضان در اردبیل نیز مجالس یاد بود برای اشخاصی که بعد از رمضان سال قبل در گذشته‌اند در مساجد و یا منازل برپا می‌شود.

بیشتر ساکنان منطقه اردبیل به بیدار شدن از خواب ساعاتی قبل از اذان صبح و خوردن سحری و اقامه نمازهای واجب و مستحبی اهمیت زیادی می‌دهند. در ماه مبارک رمضان، سحری هم مراسم ویژه خود را از قدیم الایام داشته و با گذشت زمان، تغییر و تحولاتی در آن پدید آمده است.

در زمان‌های نه چندان دور که از وسایل و تجهیزات پیشرفته اعلام‌ کننده زمان، خبری نبود در حدود دو ساعت مانده به اذان صبح، عده‌ای از مردان و جوانان با رفتن به پشت بام ‌ها با صدای بلند اهالی محل و همسایه ‌ها را از فرا رسیدن وقت سحری آگاه می‌کردند. حتی در مواردی از شلیک توپ هم برای این امر استفاده می شده است. ادامه مطلب

logo-samandehi