مراسم و آئین ها Archives - صفحه 6 از 12 - بهشتی به نام اردبیل

جستجو

مطالب منتشر شده در دسته ی "مراسم و آئین ها"

ماه مبارک رمضان در اردبیل

نزدیکی‌ های غروب بوی خوشایند انواع غذاهای سنتی ویژه افطاری از خانه ‌های محلات و کوچه ‌های مختلف شهر به مشام می‌ رسد. تمهیدات ویژه ماه مبارک رمضان که از چند روز مانده به فرا رسیدن این ماه آغاز می شود. در خانه ها هیجان و شور و شوق عجیبی برپا می شود و مقداری از مایحتاج مربوط به این ماه مبارک، تهیه و یا پخته می شود.در ایام مانده به رمضان، عده ای بنابر نذر یا تکلیف ادای روزه را به جای می آورند، ریش سفیدان محلات هم چند روز مانده به ماه مبارک رمضان، مساجد را برای عبادت آماده می کنند، نظافت عمومی مساجد، غبار روبی و عطر افشانی مساجد با کمک جوانان محل از جمله این کارها است.

مادر بزرگان اردبیلی چند روزی مانده به این ماه مبارک به تکاپو می ‌افتند تا لوازم و مواد لازم برای تهیه انواع خوراک مخصوص سفره ‌های افطاری و سحری را فراهم کنند، دادن برنج به آسیاب به منظور تهیه فرنی، درست کردم انواع مربا از قبیل مربای گل محمدی (قزل گول)، بالنگ و پسته و نظایر اینها از عمده کارهایی است که کدبانوان سالخورده اردبیلی از گذشته‌ های دور قبل از فرا رسیدن ماه رمضان انجام می ‌دهند. اغلب خانواده ‌های اردبیلی در این ماه سعی میکنند تا نان تازه و گرم سنتی به ‌ویژه سنگگ، بربری و یا فطیرهای محلی را تهیه و در افطار با چای شیرین و عسل و سرشیر محلی، در کنار غذاهای دیگر میل ‌کنند. در منازل، ساعاتی مانده به افطار، مادر خانه مقدمات افطاری را فراهم می کند. در اغلب خانه ها، فرنی و مربای گل، جزو لاینفک سفره ها را تشکیل می دهد.

فرنی، غذایی است که با آرد برنج و شیر محلی می‌پزند و در افطار قبل از غذای اصلی با مربا به ‌ویژه مربای گل صرف می‌شود، بطور معمول آش دوغ نیز یکی از عناصر تشکیل دهنده سفره افطاری است.زولبیا، بامیه، گز، سوهان و پشمک در ماه رمضان در اردبیل مشتریان زیادی دارد و شیرینی‌ فروشی ‌ها بیشتر به پخت این شیرینی ‌جات می‌ پردازند.

برخی از خانواده ‌های اردبیلی تمام غذاهای تهیه شده را بطور یکجا در افطار صرف می ‌کنند اما بعضی دیگر چای شیرین و فرنی و غذاهای فرعی را در افطار صرف کرده و پس از گذشت ساعاتی سفره غذای اصلی را پهن می‌کنند. در گذشته به ‌دلیل در دسترس نبودن برخی مواد مردم در هفته تنها یک یا دو نوبت از برنج استفاده می‌کردند عمده غذای اصلی آنها را آبگوشت، کوفته مخصوص اردبیل، شوربا، کتلت و … تشکیل می داده، اما امروزه با تغییر ذائقه عمومی مردم بیشتر غذاهای رسمی که با برنج سرو می شود طبخ می کنند. معمولا مردم در افطار برای باز کردن روزه خود اول از همه مقدار کمی آب، نمک و یا خرما میل می کنند.

ساعات نزدیک افطار بیشترین نمود رمضان در اردبیل را دارد؛ حتی اگر کسی زمان اذان را نداند از حرکت مردم و بسته شدن همزمان مغازه ها و محل های کسب و کار به راحتی متوجه رسیدن زمان افطار خواهد شد. بعضی از مغازه ها هنگام افطار کلاً تعطیل می کنند ولی بعضی فقط درب مغازه را می بندند و چراغ ها را روشن می گذارند تا به این وسیله  اعلام کنند که بعد از افطار دوباره مغازه را باز خواهند کرد.

پیک های نوروز

یکی از جشن‌های دیرینه سرزمین ما که نشانه‌ای از شکوه و عظمت کشور کهن‌سال ماست ، عید نوروز است. این جشن با وجود گذشت قرون و اعصار هنوز هم اصالت خود را حفظ کرده و در سراسر کشور مخصوصاً در دهکده‌ها و کوهپایه‌های وطن ما باشکوه و جلال بیشتری برگزارمی شود.

این مقاله تحقیقاتی است که در زمینه اعتقادات روستاییان ساده‌دل اطراف شهر اردبیل در خصوص چهارشنبه سوری و عید نوروز انجام گرفته و در آن از توصیف و تشریح جزییات آداب و رسوم این جشن‌ها تقریباً صرف نظر شده است.

این روستاییان پیش از فرا رسیدن نوروز ، پیک‌هایی به شهر می فرستند تا حلول سال نو را با ترانه‌هایی که می‌خوانند به مردم تهنیت بگویند و در ضمن آن منشاء این سنت را که رنگ مذهبی به آن داده‌اند و عقاید خود را درباره اینکه از چه زمان مراسم چهارشنبه سوری و جشن نوروز برجای مانده است ، بیان نمایند.

روستاییان اطراف شهر اردبیل ، چهارشنبه سوری را به امیر مختار ثقفی نسبت می دهند و معتقدند:

« هنگامی‌که مختار به خونخواهی « حسین بن علی » (ع) قیام کرد ، دستور داد بر پشت بامهاآتش بیفروزند تا با این آتش یاران حسین (ع) آگاه شوند که قیام مختار شروع شده است و در میدانهای شهر گرد هم آیند و نبرد را آغاز کنند ».

عقیده دیگرشان این است که چهارشنبه سوری را یادگار پیروزی مختار بر دشمنان حضرت حسین (ع) می دانند و می گویند:

« وقتی که غلبه بر خصم پایان یافت ، امیر مختار دستور داد که به نشانه این پیروزی در پشت‌بامها آتش بیفروزند و سرور و شادمانی کنند ».

علاقه به علی بن ابیطالب و محبت به آل علی تا جایی فکر مردم متدین روستاهای شهر اردبیل را به خود مشغول ساخته که حتی برخی از رسوم باستانی را نیز به علی (ع)  و اولاد او نسبت می دهند. نه تنها در دهکده‌های مجاور بلکه در خود شهر اردبیل نیز اغلب مردم معتقدند که:

« در نخستین روز سال نو ، امیر المؤمنین علی در عالم عرش بر تخت سلطنت جلوس کرده و بر گردن یزید لعین لگام می زند. در این روز نو شربت‌های شیرین و گوارا به جای آب در جوی‌های بهشت روان  می شود و در حرم قدس الهی دوستداران علی (ع) و یاران حسین (ع) و دیگر پیشوایان دینی شادمانی می کنند چون‌که مولای مؤمنان بر یزید و هوادارانش که از پست‌ترین موجودات شناخته شده‌اند ، غلبه می کند. در این هنگام در آن عالم علوی ، جبرییل پیک نوروز است و قاصد حلول سال نو. و وقتی که جبرییل پیام نوروز را به حضرت محمد (ص) می رساند ، پیغمبر خدا از در گاه باری‌تعالی مسئلت می نماید تا این سال نو بر بندگان راستین او مبارک باشد »

روستاییان می گویند:   « ما نیز باید به تأسی از آن عالم ، شادمان باشیم و جامه نو بپوشیم».

در این موقع از سال پدران و مادرانی که بضاعت چندانی ندارند برای امیدوار کردن خود و کودکانشان می گویند که:                      « عید نوروز از آنِ علی است و او هرگز ما را مأیوس نخواهد کرد »

عجب این است که این مردم ساده‌دل با تحمل هر زحمتی وسایل سال نو را تهیه می کنند و آنچه را که فراهم می آورند، موهبتی می دانند که از طرف شاه مردان علی برآنان نازل شده است.

اما در باره پیک‌های نوروز]

گفته شد که روستاییان اطراف شهر اردبیل هنگام سال نو پیک‌هایی به شهر می فرستند تا با خواندن ترانه‌هایی حلول سال نو را به مردم تبریک بگویند.

اردبیلیها این پیک‌ها را شگون‌آور می‌دانند و با نقل و شیرینی از  آنان پذیرایی می‌کنند. ادامه مطلب

شب یلدا

شب یلدا

شب یلدا

مادربزرگ که هنوز خاطرات نقل داستانها و افسانه‌های کهن برای فرزندانش درشبهای طولانی پاییز اردبیل را درذهن دارد اکنون درروزگاری که سرگرمیهای کاذب و شیوه زندگی ماشینی اعضای خانواده‌ها را ازهمدیگر دورکرده است، حسرت آن دوران شیرین را می‌خورد. تا دهه‌های نه چندان دور روزها، هفته‌ها و فصلها برای این پیرزن و اعضای کانون گرم خانواده او مفهوم معنوی خاصی داشتند و آرامش خاطرشان برارزش لحظه‌ها افزوده بود.

به همین دلیل متناسب با فصل و تغییرات جوی وجغرافیایی نامهای ویژه ای برای روزها برگزیده بودند و آیینهای خاصی را پرشکوه برپا می‌کردند. مراسم مربوط به فصول سال درسرزمین سرما و سبلان به لحاظ پرتغییر بودن شرایط جوی و بافت سنتی و روستایی منطقه نمود خاصی داشتند و پیشینیان ما برای روزها و هفته‌ها درطول زمان آیینها و نامگذاری‌هایی داشته‌اند که در سایر نقاط ایران نمونه‌های آن کمتر دیده می‌شود.

اردبیلیان همانند مردم سایر نقاط ایران طولانیترین شب سال را یلدا (چله گیجسی )می‌نامند اما این آیین سالها قبل متفاوت ازآنی که الان رایج است دراین منطقه برپا می‌شد. درحدود ۳۵  ‪ ‪  سال قبل خانواده‌های اردبیلی درکنار کرسی دورهم نشسته ضمن گوش دادن به قصه‌های پدر بزرگان و مادربزرگان تنقلاتی ازقبیل نخود و کشمش، مغز گردو و سبزه مصرف می‌کردند

مردم اردبیل هم مانند اغلب نقاط ایران درشب یلدا هندوانه خریداری می‌کنند و معتقدند که خوردن این محصول جالیزی در ب چله بدن انسان را درطول شبها و روزهای سرد زمستان از سرما محافظت می‌کند. آنان ضرب المثلی نیز دراین ارتباط دارند و به افرادی که دنبال خرید ویا انجام کاری رفته و تاخیرکرده اندمی گویند : بند علی قارپوز وعده سی ویردی ولی گلمدی یعنی بند علی وعده خرید هندوانه داد اما نیامد . ادامه مطلب

logo-samandehi